Алаяқтықтың алдын алу бойынша жадынама
Интернет желісі ақпарат алмасудың ең ірі құралы бола отырып, сонымен бірге ақпараттық технологияларды пайдалануға байланысты қылмыстардың жедел өсуін тудырады.
Интернеттегі сату кезінде сатып алушы тарапынан алаяқтық белгілері:
- Сатып алушы тауарға аса қызығушылық танытпайды, тез арада сатып алуға ниет білдіріп, төлем әдісі туралы сөйлесуге көшеді.
- Сатып алушы сізден карта деректерін, соның ішінде аты-жөнін латын әріптерімен, жарамдылық мерзімін және CVC кодын сұрайды. Осы деректердің көмегімен ол сіздің картаңызбен Интернетте оңай төлей алады.
- Сатып алушы сіздің ұялы телефоныңызға келетін әртүрлі кодтарды айтуды сұрайды, олар төлем жасау үшін қажет деп айтылады.
Интернетте сатып алу кезінде сатушы тарапынан алаяқтық белгілері:
- Мекенжай және телефон жоқ, барлық сөйлесулерді электрондық пошта немеес мессенджерлер арқылы жүргізу ұсынылады.
- Сатушының нақты аты жоқ, адам «ник» артында жасырылады.
- Сатушы сервисте жақында тіркелген, сату туралы хабарландыру - оның жалғыз хабарламасы.
- Хабарландыру қателермен жарияланған, ұқыпсыз құрастырылған, тыныс белгілерінсіз, бас әріптермен және т.б.
- Тауардың суреті жоқ немесе Интернеттен сурет қоса тіркелген (мұны суреттердің телнұсқаларын іздеу қызметтерін қолдана отырып анықтауға болады).
- Басқа сатушылардың аналогтарымен салыстырғанда тауардың тым төмен бағасы.
- Сатушы толық немесе ішінара алдын-ала төлемді талап етеді (мысалы, сіз тауарды пошта арқылы жеткізілім төлемімен алуға баратыныңызға кепілдік ретінде).
- Сатушы төлемді тек анонимді деректемелерге қабылдайды: электронды әмияндар, ұялы телефонды толтыру немесе басқа адамның атына (туысы, досы және т.б.).
Как не стать жертвами телефонных мошенничеств:
- {% trans "При телефонном звонке от имени якобы родственников и сообщении о трудной ситуации следует дозвониться до родных и близких, о которых идет речь, выяснить подробности случившегося, а не переводить и не отдавать деньги незнакомым людям." %}
- {% trans "Перезвонить (а лучше всего подойти) в любое отделение банка, от имени которого пришло сообщение о проблемах обслуживания по расчетному счету/карте, и решить все возникшие вопросы. Можно также позвонить своим близким, которые хорошо разбираются в современных технологиях, рассказать о поступившем сообщении и спросить совета. Следует запомнить: ни один банк не будет просить владельца карты совершать какие-либо действия по телефону или сообщать реквизиты карты." %}
- Бейтаныс адамдарға (жеке байланыс кезінде де, телефон немесе интернет-хат алмасу арқылы да) өзіңіз, жақындарыңыз, туыстарыңыз, банк карталары туралы, яғни кез келген құпия (жеке) ақпаратты хабарламау.
- Тауарға немесе уәде етілген төлемге (қызметке) алдын-ала төлем жасамау, төлемді оларды нақты алған кезде ғана жүргізу.
Как не стать жертвой интернет-мошенничества:
- Интернет-сайттың ақпаратын, пікірлерді мұқият зерттеп, қызықтыратын тауардың бағасын салыстыру қажет. Ақпараттың жоқтығы, тауарды алудың түсініксіз жүйесі көбінесе алаяқтықтың белгілері болып табылады.
- Сатушы немесе дүкен туралы барынша мәлімет алу: мекенжайлар, телефондар, әлеуметтік желілердегі тарих, жеткізу қызметінің болуы және т.б. Заңды түрде жұмыс істейтін интернет-дүкендер немесе бөлшек саудагерлер толық ақпаратты орналастырады және «тауарды жеткізгеннен кейін төлеу» қағидаты бойынша жұмыс істейді.
- Пластикалық карталар туралы ақпаратты хабарлауға (электрондық пошта арқылы жіберуге) болмайды. Қылмыскерлер олардың деректемелерін пайдаланып, мысалы, әртүрлі сатып алуларды жүзеге асыра алады.
Виды мошенничеств в сетях сотовой и проводной связи и в сети Интернет
1. Мошенничества, совершаемые с использованием мобильной и проводной связи:
Мошенник использует данные для получения от вас данных карты и привязки карты к мобильному телефону мошенника:
- «я по вашему объявлению на сайте (о продаже, о сдаче в аренду), сообщите мне данные с вашей карты и код на обратной стороне я вам отправлю деньги...»
- «я хочу отправить деньги вам на карту за товар на сайте, предоплату за аренду, у вас карта привязана к мобильному банку, если нет, идите к банкомату я вас проинструктирую как подключить мобильный банк»
При получении сообщения не нужно перезванивать на указанные номера. Мошенники могут потребовать передать деньги курьеру, перечислить их на карту, номер мобильного телефона, попытаются получить от вас сведения о Вашей банковской карте, предложить пройти к банкомату и совершить какие-либо операции у банкомата, попросят сообщить коды которые приходят к Вам на телефон.
В случае получения входящего звонка необходимо прекратить разговор, даже если собеседник вселяет уверенность в своей правдивости.
При сомнении в правдивости полученной информации следует перезвонить близким от имени кого пришло сообщение, позвонить в банк по указанному на карте, либо в договоре телефону, посетить ближайшее отделение банка.
СМС сообщения, сообщения через мессенджеры Telegram, WhatsApp с вредоносной информацией.
Типы сообщений: «здесь наши с тобой фото http:\...», «ваш аккаунт, страница взломаны, пройдите регистрацию http:\...», «вы выиграли автомобиль, подробности http:\...» Новый тип сообщений с вредоносной ссылкой: «я по вашему объявлению, согласны ли вы на обмен на это http:\...»
Егер келесі ұсыныстарды орындасаңыз, осы алаяқтықтардың құрбаны болудан аулақ бола аласыз:
- Банк карталарымен, «Мобильді банк», «Банк-онлайн», «Интернет-банк» жүйелерімен және т.б. жұмыс істеу үшін Интернетте сөйлесуге және ойын-сауыққа арналмаған жеке мобильді құрылғыны пайдалану;
- Банк карталарымен жұмыс істеу және банктік шотты қашықтықтан басқару үшін пайдаланылатын мобильді құрылғылардың нөмірлерін Интернетте, хабарландыруларда және әлеуметтік желілерде байланыс ретінде көрсетпеу;
- Мобильді құрылғыға ресми көздерден лицензиялық антивирустық бағдарламалық қамтамасыз етуді сатып алу және орнату;
- Банкпен шартта көрсету немесе банкпен өзге нысанда банктік шотты басқару және карта бойынша операцияларды жүргізу бір IMEI бар бір ғана мобильді құрылғыдан жүзеге асырылуы мүмкін екенін келісу, операциялар шеңберін шектеу, мобильді құрылғының көмегімен аударуға болатын лимитті белгілеу;
- Картадан, шоттан ақшалай қаражаттың барлық көлемін аударуға тыйым салу.
Мошенничества, совершаемые в сети Интернет и с помощью сети Интернет:
а) Интернет желісінде тауарларды алдын ала төлем бойынша сату кезіндегі алаяқтық (кең тараған түрлері: Iphone, цифрлық, тұрмыстық техника, киім, аяқ киім, автомобильдер, автобөлшектер сату);
б) Получение от интернет магазина, продавца товара, не соответствующего заявленному.
Бұл алаяқтық түрлерінің дамуы ақша үнемдеуге деген ұмтылыс сияқты адам факторларына байланысты. Сатып алынатын негізгі тауарлар - сәнді заттар. Өздерін қазақстандық деп санайтын, бірақ com, org, biz, net, info, tv, mobi домендік аймақтарында сайттары бар интернет-дүкендерден тауар сатып алмаған жөн.
Интернет желісіндегі осы интернет-дүкенге, сатушыға қатысты пікірлерге ерекше назар аудару керек. Дүкеннің, сайттың қашан құрылғанын тексеріңіз. Алаяқтар фотосуреттер мен құжаттардың сканерлерін оңай қолдан жасайды.
в) Сайты «подделки», а так же фишинговые сайты.
Алаяқтықтың бұл түрі жәбірленуші сайтты таныс деп санап, одан тауар, қызмет сатып алады немесе банк картасының деректерін көрсетеді деп болжайды.
Сайттың мекенжай жолына, сайттың атауына, мекенжай жолында қандай да бір қосымша белгілер немесе атаулар бар-жоғына, сайт «kz» домендік аймағында орналасқан-орналаспағанына назар аудару қажет.